Futbolda Ofsayt ve Video Yardımcı Hakem (VAR) Sistemi
Ofsayt, oyuncunun konumu ile oyuna etkisini birlikte değerlendiren bir futbol kuralıdır. VAR ise belirli maç olaylarında hakeme görüntü desteği sağlar. Bu rehber IFAB'ın 2026/27 kurallarını temel alır; bir müsabakada VAR kullanılabilmesi ayrıca organizasyonun yetkilendirme koşullarına bağlıdır.
Kural 11 Kapsamında Ofsayt Pozisyonu ve İhlali
IFAB Oyun Kuralları Kural 11 (Offside) uyarınca bir oyuncunun yalnızca ofsayt pozisyonunda bulunması tek başına bir kural ihlali sayılmaz. Bir hücum oyuncusunun ofsayt pozisyonunda kabul edilmesi için başının, gövdesinin veya ayaklarının herhangi bir kısmının rakip yarı alanda (orta saha çizgisi hariç) bulunması ve rakip kale çizgisine toptan ve sondan ikinci rakip oyuncudan daha yakın olması gerekir. Oyuncuların elleri ve kolları ofsayt değerlendirmesine dahil edilmez.
Ofsayt pozisyonu, takım arkadaşının topu oynadığı veya topa dokunduğu andaki konuma göre değerlendirilir; kalecinin topu elle atmasında son temas anı esas alınır. İhlal ise oyuncu aktif oyuna şu biçimlerde katıldığında oluşur:
- Oyuna Müdahale Etmek: Takım arkadaşının pas attığı topa dokunmak veya topla oynamak.
- Rakibe Müdahale Etmek: Rakip oyuncunun görüş açısını kapatmak, topla oynamasını engellemek veya topla oynama kabiliyetini açık bir hareketle kısıtlamak.
- Pozisyondan Avantaj Sağlamak: Kale direğinden, üst direkten, maç görevlisinden veya rakipten dönen ya da seken topa dokunarak pozisyondan avantaj sağlamak.
Rakibin topu bilerek oynaması ile topun rakipten yalnızca sekmesi aynı değildir; bilerek kurtarışa ilişkin istisna da ayrıca değerlendirilir. Örneğin ofsayt konumundaki oyuncu ne topa ne rakibe etki ediyorsa yalnız bulunduğu yer nedeniyle ihlal oluşmaz.
Doğrudan taç atışı, köşe vuruşu veya kale vuruşundan gelen toplarda ofsayt ihlali söz konusu olamaz.
VAR Protokolü ve İnceleme Süreci
IFAB Video Yardımcı Hakem (VAR) Protokolü çerçevesinde temel inceleme kategorilerinde video hakemler 'açık ve bariz bir hata' veya 'ciddi gözden kaçan bir olay' halinde devreye girebilir. Başlıca inceleme kategorileri şunlardır:
- Gol / Gol Değil: Gol öncesindeki ofsayt, faul veya topun oyun alanını terk etmesi gibi ihlaller.
- Penaltı / Penaltı Değil: Hatalı verilen veya verilmeyen penaltı kararları.
- Kırmızı Kart: Doğrudan kırmızı kart olaylarının yanı sıra açıkça yanlış verilmiş ikinci sarı karttan doğan kırmızı kart da kapsamdadır. Bu, gözden kaçan her ikinci sarı kart ihlalinin VARla verilmesi anlamına gelmez.
- Yanlış Oyuncuya Kart Gösterilmesi: Hakemin kart gösterirken oyuncuların kimliğini karıştırması durumu.
2026/27 protokolü, organizasyonlara açıkça yanlış verilmiş korneri de inceleme seçeneği tanır; düzeltme hemen yapılabilmeli ve oyunun yeniden başlamasını geciktirmemelidir. Bu seçenek bütün liglerde otomatik olarak uygulanmaz.
Saha Kenarı İncelemesi (OFR) Nasıl Yapılır?
VAR ekibi pozisyonu incelerken nihai karar daima saha hakemine aittir. VAR, hakeme yalnızca pozisyonu yeniden incelemesini (Review Recommended) tavsiye edebilir. Hakem saha kenarındaki inceleme alanına (RRA) giderek monitörden pozisyonu tekrar izler ve nihai kararını sahada işaret ederek verir; objektif kararlarda (örneğin kesin ofsayt çizgisi tespiti) ise doğrudan VAR tavsiyesiyle karar verilebilir.
