Yabancı Kökenli Sözcüklerin Türkçedeki Yazım İlkeleri
Türkçe, diğer dillerle olan tarihi ve kültürel etkileşimi sebebiyle bünyesinde farklı kökenlere sahip pek çok alıntı sözcük barındırır. Bu sözcüklerin yazımında Türkçenin ses yapısı ve söyleyiş özellikleri temel alınırken, bazı teknik terimler ve yerleşmiş kullanımlar için belirli imla ilkeleri uygulanır.
TDK İlkelerine Göre Alıntı Kelimelerin Yazılışı
Türk Dil Kurumu Alıntı Kelimelerin Yazılışı kılavuzunda yer alan başlıca kurallar şunlardır:
- Çift Ünsüzle Başlayan Batı Kökenli Sözcükler: İki ünsüzle başlayan Batı kökenli alıntılar, ünsüzler arasına ünlü harf eklenmeden yazılır: plan, program, proje, prova, tren, grup, spiker, spor, staj, strateji, kritik, kredi. Bu yazım kuralı bütün alıntı kelimelere gelişigüzel uygulanmaz; aşağıdaki yerleşmiş ünlü eklenmesi örnekleri de dikkate alınmalıdır.
- İçinde Yan Yana İki Ünsüz Bulunanlar: Kelime ortasında yan yana gelen iki ünsüz arasına da ünlü girmez: telgraf, elektrik, apartman, orkestra.
- Çift Ünsüzle Biten Batı Kökenli Sözcükler: İki ünsüzle biten yabancı sözcüklerin sonundaki ünsüzler arasına ünlü konmaz: film, lüks, form, kart, boks, risk, teyp, natürmort.
- Türkçeleşmiş ve Ünlü Eklenmiş Alıntılar: Bazı yabancı kökenli kelimeler dilimize yerleşirken başlangıçlarına veya iç seslerine ünlü alarak kalıplaşmıştır: istasyon, istatistik, kulüp, iskele.
Yabancı Kelimelerde Doğru Yazım Adımları
- Kelimenin başında veya sonunda yer alan iki ünsüzün arasına yazı dilinde 'ı' veya 'i' eklemekten kaçının (örneğin 'kıral' değil 'kral', 'filim' değil 'film').
- Harfleri kendiliğinizden değiştirmek yerine TDK sözlüğündeki yerleşmiş yazımı kontrol edin. Bilim, sanat ve uzmanlık alanlarındaki bazı terimler kaynak dildeki biçimleriyle kullanılabilir.
- Yabancı özel adlar ile terim niteliğindeki cins isimleri birbirinden ayırın; dilimize geçmiş cins isimleri Türkçe okunuş ve yazım kurallarına göre değerlendirin.
Sık Yapılan Hatalar Tablosu
| Hatalı Yazım | Doğru Yazım (TDK) | Açıklama |
|---|---|---|
| Pıroğram / Pırogram | Program | Çift ünsüzle başlar, araya ünlü konulmaz |
| Filim | Film | Çift ünsüzle biter, araya ünlü eklenmez |
| Kıredi | Kredi | Başlangıçtaki kr- kümesi bitişik yazılır |
| Stasyon | İstasyon | Başındaki ünlü yerleşmiş yazımın parçasıdır |
G ve Ğ Ayrımını Kontrol Etmek
TDK, Batı kökenli alıntılarda içteki ve sondaki g harfinin korunmasını da açıklar: program, diyalog, katalog. Fotoğraf ve topoğraf ise kılavuzda ğ'ye dönüşüm örnekleridir. Bu örneklerden hareketle yeni gördüğünüz her kelimede g'yi ğ'ye çevirmeyin; sözlükteki biçimi denetleyin.
