Noktalama İşaretlerinin Yazı Dilindeki Rolü
Yazılı iletişimde metnin doğru anlaşılması, cümle yapısının belirginleşmesi ve okuma ritminin sağlanması için noktalama işaretleri kullanılır. Türk Dil Kurumu Noktalama İşaretleri yönergesine göre noktalama işaretleri; duygu ve düşünceleri daha açık ifade etmek, cümlenin yapısını ve duraklama noktalarını belirlemek, okumayı ve anlamayı kolaylaştırmak amacıyla kullanılır.
Sık Kullanılan Noktalama İşaretleri
Nokta (.)
Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Ayrıca bazı kısaltmaların (Alb., Dr., Cad.), sayılardan sonra sıra bildirmek amacıyla (3. kat, II. Murat) ve gün, ay, yılı gösteren sayıları ayırmak için (29.10.1923) kullanılır. TDK yazımına göre saat ve dakika gösteren sayılar noktayla ayrılır: 14.30.
Virgül (,)
Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına, sıralı cümleleri ayırmak için ve hitap ifadelerinden sonra konur. Cümlede anlam karışıklığını gidermek için de virgülden yararlanılır: Genç, adama yol verdi.
Noktalı Virgül (;)
Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için (İlk gruba Ece, Deniz; ikinci gruba Selin, Mert katıldı.) veya ögeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için tercih edilir.
İki Nokta (:)
Kendisinden sonra örnek verilecek veya açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur. Edebî metinlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin ardına da getirilir: İnceleme şu sonucu ortaya koydu: Düzenli çalışma başarıyı doğrudan etkiliyor.
Üç Nokta (...)
Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna, kaba sayıldığı için açıkça yazılmak istenmeyen sözlerin yerine veya alıntılarda atlanan yerleri belirtmek amacıyla konur.
Soru (?) ve Ünlem (!) İşaretleri
Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna soru işareti; sevinç, korku, heyecan gibi yoğun duyguları anlatan ya da seslenme ve hitap bildiren ifadelerin sonuna ünlem işareti konur.
Tırnak İşareti (" ")
Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır. Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan noktalama işareti tırnak içinde kalır. Özel olarak vurgulanmak istenen sözler ve eser adları da tırnak içine alınabilir: Yazar, "Kelimelerin Gücü" adlı denemesinde bu konuyu işler.
Kesme İşareti (')
Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır (Türkiye'nin, Ahmet'e). Ancak kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz (Türk Dil Kurumuna).
İşaretlerin boşluk düzeni de önemlidir: Nokta ve virgül gibi işaretler önceki kelimeye bitişir, ardından bir boşluk bırakılır. Kesme işaretinden sonra ise boşluk bırakılmaz. Örneğin Toplantı bitti, notları paylaşalım. cümlesinde virgülden önce boşluk bulunmaz. Ankara’ya yazımında da kesme işaretinin iki yanında boşluk yoktur.
Metin Denetiminde Adım Adım Noktalama Kontrolü
- Yargı Bitişi: Cümlenin tamamlanıp tamamlanmadığını kontrol ederek nokta, ünlem veya soru işaretini yerleştirin.
- Eş Görevli Ögeler: Arka arkaya gelen sıfat veya isim dizilerini virgülle ayırın.
- Aktarma Cümleleri: Doğrudan alıntı yapılan ifadeleri tırnak işareti içine alarak iç noktalama işaretini koruyun.
- Ek Ayrımı: Özel adlara gelen çekim eklerini kesme işaretiyle ayırırken kurum isimlerinde kesme kullanmamaya özen gösterin.
