Kısaltmalar Neden Önemli ve Türleri Nelerdir?
Hayatımızda hız her şey demek, değil mi? İşte kısaltmalar da tam olarak bu yüzden var: Yazarken ve okurken zamandan kazanmak, metinleri daha akıcı hale getirmek. Ama kabul edelim, doğru kullanılmadığında koca bir karmaşaya da yol açabiliyorlar. Kısaltmalar genellikle üç ana gruba ayrılır:
- Kuruluş, Ülke, Kitap, Dergi ve Yön Kısaltmaları: TDK, THY, ABD, Kuzey gibi.
- Birim Kısaltmaları: Metrekare (m²), kilogram (kg), santimetre (cm) gibi.
- Kelime Kısaltmaları: Profesör (Prof.), doktor (Dr.), Almanca (Alm.) gibi.
Büyük Harfli Kısaltmaların Yazımı ve Ekleri
Geldik en çok takıldığımız yere! Büyük harflerle yapılan kısaltmalara ek getirirken altın kuralımız şu: Kısaltmanın son harfinin okunuşunu esas al! Yani kısaltmayı okurken çıkardığın sese göre ek getiriyorsun, açılımına göre değil. Çok basit, değil mi?
Hadi birkaç örneğe bakalım:
- TDK'ye (te-de-ke'ye)
- THY'den (te-he-ye'den)
- ABD'ye (a-be-de'ye)
- PTT'den (pe-te-te'den)
- TRT'de (te-re-te'de)
Gördüğün gibi, son harf neyse, ek de ona göre şekilleniyor. Bu kuralı aklında tutarsan, büyük harfli kısaltmalara gelen eklerde hata yapman neredeyse imkansız!
Noktalı Büyük Harf Kısaltmaları (İstisna: Sadece İki Tane!)
Evet, kural dediğin yerde istisna da olur! Büyük harfli kısaltmalardan sadece ikisinde nokta kullanıyoruz ve onlara ekler de biraz farklı geliyor:
- T.C. (Türkiye Cumhuriyeti): T.C.'nin, T.C.'ye
- T. (Türkçe): T.'nin, T.'ye
Bu ikisi dışında büyük harfli hiçbir kısaltmada nokta falan yok, aklında bulunsun!
Küçük Harfli Kısaltmaların Yazımı ve Ekleri
Küçük harfli kısaltmalar ise büyük harfliler kadar karmaşık değil, hatta daha kolay diyebiliriz! Burada kuralımız şu: Kısaltmanın açılımına göre ek getir! Yani kelimeyi tam haliyle okuyup, ona göre ekini takıyorsun.
Örneklere göz atalım:
- kg'dan (kilogram'dan)
- cm'den (santimetre'den)
- Alm.dan (Almanca'dan)
- Prof.tan (Profesör'den)
- Dr.a (Doktor'a)
Burada dikkat etmen gereken bir nokta: Eğer kısaltmada nokta varsa (Prof., Dr. gibi), ek kesme işareti olmadan doğrudan kısaltmaya eklenir. Ama nokta yoksa (kg, cm gibi), kesme işaretiyle ayırıyoruz. Karışık gibi duruyor ama aslında mantığı çok basit!
Ölçü Birimi Kısaltmaları: Noktasız ve Kesmeli!
Ölçü birimlerinin kısaltmaları özel bir yere sahip. Bunlarda kesinlikle nokta kullanmıyoruz ve ekleri de kesme işaretiyle ayırıyoruz:
- m²'ye (metrekareye)
- cm³'ten (santimetreküpten)
- mm'den (milimetreden)
- g'dan (gramdan)
Burada da yine son harfin okunuşunu değil, birimin kendi okunuşunu esas alıyoruz. Yani
