Büyük Harf Kullanımının Yazı Düzenindeki Önemi
Türkçede büyük harflerin yazımı, metinlerin dil bilgisi kurallarına uygunluğu ve anlam karışıklıklarının önlenmesi açısından belirli kurallara bağlanmıştır. Türk Dil Kurumu Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler kılavuzunda yer alan düzenlemeler, Türkçe metinlerde tutarlı yazım için başvurulabilecek temel kaynaklardır.
Temel Büyük Harf Kuralları
Cümleler ve Özel İsimler
Cümle büyük harfle başlar; ancak rakamla başlayan cümlede rakamdan sonraki kelime özel ad değilse küçük yazılır: 2026 yılında yeni bir kursa başladım. Dizeler de geleneksel olarak büyük harfle kurulur. Kişi adları, soyadları, takma adlar, millet, boy, oymak adları (Türk, Kazak), dil ve lehçe adları (Türkçe, İngilizce) büyük harfle başlar.
Unvanlar, Saygı Sözleri ve Akrabalık Bildiren Sözler
Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar: Prof. Dr. Hasan Eren, Zeynep Hanım, Yüzbaşı Mehmet. Buna karşılık akrabalık bildiren sözler lakap veya unvan olarak kullanılmadıkça küçük harfle yazılır: Ayşe teyzemin böreği meşhurdur; fakat Nene Hatun, Dayı Kemal gibi kalıplaşmış lakaplarda büyük harf tercih edilir.
Yer, Kurum ve Kuruluş Adları
- Kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt adları büyük harfle başlar: İç Anadolu, Konya, Kadıköy. Ancak özel ada dahil olmayıp tamlama kuran şehir, il, ilçe, belde, köy vb. sözler küçük harfle yazılır: Konya ili, Kadıköy ilçesi.
- Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen kelimeler büyük harfle yazılır: Ziya Gökalp Bulvarı, Karanfil Sokağı.
- Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu.
Tarih, Gün ve Ay Adları
Belirli bir tarih bildiren gün ve ay adları büyük harfle yazılır: 29 Ekim 1923, 15 Temmuz 2016. Ancak belirli bir tarihe bağlı olmayan ay ve gün adları küçük harfle yazılır: Toplantılarımızı genellikle kasım ayında yaparız.
Sıkça Karıştırılan Yazım Durumları
Düşünce, hayat tarzı veya politika anlamı bildiren doğu ve batı sözleri büyük harfle başlar: Batı medeniyeti, Doğu felsefesi. Yalnızca yön bildirdiğinde ise küçük yazılır: Rüzgâr güneyden esecek. Ayrıca kitap, makale ve kurum adlarında yer alan 've, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de' sözleri ile 'mı, mi, mu, mü' soru ekleri, başlığın tamamı büyük harfle yazılmadığı sürece küçük harfle yazılır: Leyla ile Mecnun, Vatan yahut Silistre.
Büyük Harf Denetimi İçin Kontrol Listesi
- Tarih Kontrolü: Gün veya ay adı belirli bir tarihi mi gösteriyor? Örneğin 25 Haziran belirli bir tarihtir; yalnızca “haziran ayında” deniyorsa ay adı küçük yazılır.
- İl ve İlçe Sözleri: Özel ada bağlı ikinci cins isimlerin (il, ilçe, köy) küçük yazıldığından emin olun.
- Başlıklardaki Bağlaçlar: Başlık sadece ilk harfleri büyük şekilde yazıldıysa bağlaçları küçük bırakın.
